Biografie znanych osób i nie tylko

Prehistoria

Starożytność Średniowiecze wieki: XVI-XVIII wiek XIX wiek XX

wiek XXI

Starożytność

• 4000 p.n.e. - pismo
• 3700 p.n.e. - brąz (Mezopotamia)
• 3500 p.n.e. - papirus
• 3400 p.n.e. - Ĺźelazo
• 3000 p.n.e.
  • szkło
  • radło (Egipt, Mezopotamia)
• 2800 p.n.e. - Ĺźarna do mielenia zboĹźa
• 2700 p.n.e. - zegar wodny
• 2686 p.n.e. - piramida egipska
• 2500 p.n.e. - mydło (Mezopotamia)
• 2000 p.n.e. -piwo (Mezopotamia)

• 1500 p.n.e.
  • klepsydra (Egipt)
  • pilnik (Egipt)
• 1300 p.n.e. - pergamin (Egipt)
• 1000 p.n.e. - alfabet (Fenicja)
• 900 p.n.e. - wieĹźa oblężnicza (Asyria)
• 700 p.n.e. - akwedukt (Mezopotamia)
• VI wiek p.n.e.
  • Mur chiński
  • czekolada
• 600 p.n.e. - strzemię (Chiny)
• 500 p.n.e.
  • świeca
  • kusza (Chiny)
• 440 p.n.e. - abakus (liczydło), prekursor maszyn liczących (Grecja)
• IV wiek p.n.e. - katapulta
• 400 p.n.e. - Ĺźelazko do prasowania (Chiny)
• III wiek p.n.e. - wielokrążek (Archimedes, Grecja)
• 300 p.n.e. - młyn wodny (Chiny)
• 280 p.n.e. - latarnia morska (Faros, Egipt)
• 250 p.n.e. - śruba Archimedesa (Archimedes, Grecja)
• 200 p.n.e. - koło wodne
• 150 p.n.e. - astrolabium (Hipparchus, Grecja)
• 140 p.n.e. - bania Herona, turbina parowa (Heron, Grecja)
• 107 p.n.e. - wiatrak
• około 100 p.n.e. - podkowa - Rzym
• 100 p.n.e. - wydmuchiwanie naczyń szklanych - Syria
• 100 p.n.e. - cement - Rzym
• 100 p.n.e. - porcelana - Chiny
• 46 p.n.e. - kalendarz juliański
• 105 - papier - Caj Lun - Chiny

Zobacz też: Wynalazek, Historia wynalazków i wynalazczości.

Tematy dotyczące tego okresu: Odkrycia geograficzne Odkrycia naukowe Pozostałe Odkrycia Dyskusja o tym cyklu artykułów

Kategorie: Starożytność • Historia techniki • Strony przeglądowe - technika

Radioodbiornik Szarotka
(źródło: Allegro)

Szarotka – praktycznie pierwszy, polski przenośny lampowy radioodbiornik. Produkowany w latach pięćdziesiątych XX w. w Zakładach Radiowych im. Marcina Kasprzaka w Warszawie na licencji austriackiego Siemensa (model Grazietta). Zakresy fal: początkowo Dł i Śr później też i Kr. Zasilane z baterii lub zasilacza sieciowego mającego kształt podstawki, na którym stał radioodbiornik. Podczas pracy “stacjonarnej” był zasilany z sieci przez wyprowadzone z zasilacza bolce zasilające. Wyjęcie radioodbiornika z podstawki powodowało załączenie zasilania bateryjnego. Jest to sześciobwodowa, dwu lub trzyzakresowa superheterodyna z wbudowaną anteną ferrytową.

Szarotka nie była jedynym tego typu odbiornikiem produkowanym w Polsce. Rok wcześniej, w 1956 r. przenośny odbiornik lampowy “Turysta” wytwarzała Spółdzielnia Pracy Artykułów Technicznych i Metalowych w Poznaniu (krótka seria). Następne modele odbiorników przenośnych budowano już na tranzystorach.

Dane techniczne

• zakresy fal (dwie wersje):
  • Szarotka 2: długie 1050-1875 m, średnie 187-560 m
  • Szarotka 3: dodatkowo 25 metrowy zakres fal krótkich
• czułość: około 500 µV
• częstotliwość pośrednia: 465 kHz
• głośnik: magnetoelektryczny typu GD 9/0,5 (4.5 Ω)
• moc wyjściowa 50 mW przy zniekształceniach 10%
• zasilanie:
  • bateryjne (z ogniw Leclanchégo): 2 baterie żarzenia po 1,5 V (R20), 1 bateria anodowa 67,5 V,
  • sieciowe: zewnętrzny zasilacz sieciowy na napięcie 120/220 V stanowiący podstawę – podpórkę pod radioodbiornik
  • czas pracy na komplecie baterii: 25 – 30 godzin
• pobór prądu:
  • przy zasilaniu bateryjnym:
    • prąd żarzenia: około 150 mA
    • prąd anodowy: około 12 mA
  • przy zasilaniu sieciowym: około 6 W
• wymiary: 225 × 170 × 65 mm.
• ciężar z bateriami: poniżej 2 kg
• lampy miniaturowe, bezpośrednio żarzone:
  • 1R5T – mieszacz i heterodyna
  • 1T4T – wzmacniacz pośredniej częstotliwości
  • 1S5T – detektor i wzmacniacz napięciowy m.cz.
  • 3S4T – wzmacniacz głośnikowy
  • DM70 – oko magiczne (wskaźnik dostrojenia i włączenia odbiornika)

Budowa radioodbiornika Szarotka

Klawisz fal średnich
Klawisz fal długich

Magiczne oko (wskaźnik dostrojenia i włączenia)
Skala

Potencjometr regulacji siły głosu i wyłącznik
Pokrętło strojenia

Głośnik

Zasilacz

Zobacz też inne odbiorniki produkcji polskiej.

Linki zewnętrzne

• schemat.

Kategorie: Radioodbiorniki • Historia techniki

Cztery wielkie wynalazki

Nazwa chińska

Hanyu Pinyin
sì dà fāmíng

Wade-Giles

Spolszczenia

Znaki trad.

Znaki upr.
四大发明

Cztery Wielkie Wynalazki to druk, kompas, papier i proch, które po raz pierwszy pojawiły się w Chinach.

Pierwsze wzmianki o używaniu magnetytu w celu określania kierunków geograficznych pojawiają się w Chińskiej literaturze już IV w p.n.e.. Pierwszy był papier wynaleziony wg tradycji w 105 r., ale wytwarzany już nawet II w p.n.e. W II w n.e. pojawił się w proch. Druk wynaleziono w VII wieku.

Papier i proch trafiły do Europy drogą lądową, co trwało po kilkaset lat.

Przypisy

1. ↑ Robert Temple, Geniusz Chin, Ars Polona, Warszawa, 1994, str. 149-151

Kategorie: Kultura Chin • Historia technikiUkryta kategoria: Zalążki artykułów

Stara Irlandka przy kołowrotku, fotografia kolorowana, ok. 1890-1900

Święta Elżbieta przy kołowrotku

Kołowrotek - najprostsze urządzenie mechaniczne do wytwarzania przędzy z włókien. Dawniej bardzo powszechne, szczególnie w wytwórstwie chałupniczym, obecnie dość rzadko używane, najczęściej spotykane jako eksponat w muzeach etnograficznych.

Pochodzenie

Pierwsze kołowrotki powstały prawdopodobnie w Indiach ok. XI wieku i były tylko nieco rozbudowanym zestawem kądzieli i wrzeciona. Proces przędzenia nie był ciągły. Wprowadzono napęd wrzeciona przy pomocy korby. Nazywano go kołowrotkiem ręcznym.

Dalszy rozwój konstrukcji zmierzał do uzyskania procesu ciągłego i tym samym znacznego przyspieszenia przędzenia. Uzyskano to przez wprowadzenie napędu nożnego i zastosowanie wrzeciona ze skrzydełkiem. Podobne rozwiązanie stosuje się również dzisiaj, w niedoprzędzarkach skrzydełkowych. Kołowrotek używany był do przędzenia zarówno włókien zwierzęcych (wełna), jak i łykowych (len, konopie). Od sposobu napędzania nazywa się go kołowrotkiem nożnym.

Schemat budowy kołowrotka

Budowa

Kołowrotek składa się z trĂłjnoĹźnej, ukośnej podstawy, w ktĂłrej umocowane jest koło napędowe i wrzeciono oraz wspornik kądzieli. Pod podstawą umieszczony jest pedał . Do napędu obu kółek pasowych wykorzystywano jedno, podwĂłjnej długości cięgno. Formowano z niego “Ăłsemkę”, a następnie, po złoĹźeniu na pół, zakładano na koła pasowe. Jedna część tej “Ăłsemki” napędzała skrzydełko, a druga szpulkę. Osie koła napędowego i wrzeciona obracały się w otworach wykonanych w drewnianej podstawie. Dla zmniejszenia tarcia osie smarowano łojem.

Przędzenie

Prządka wyciągała pasemko włókien z kądzieli i skręcała je ręcznie lub przy pomocy wrzeciona, aż do uzyskania odcinka przędzy o długości ok. jednego metra. Koniec utworzonej przędzy przeciągała przez otwór w osi wrzeciona i następnie przewleka ją przez jeden z haczyków na skrzydełku i nawijała koniec na szpulkę.

Od tego momentu kołowrotek był gotów do przędzenia ciągłego. Prządka pobierała palcami pasemka włókien, wyciągała je z kądzieli, uważając by nie przerwać pasma włókien, tworzyła tasiemkę i naciskając stopą rytmicznie pedał wprawiała kołowrotek w ruch. Szybkością wyciągania włókien z kądzieli i napięciem nitki regulowała ilość skrętów. Od ilości pobranych włókien zależała grubość uzyskiwanej przędzy. Czynność ta wymagała dużej wprawy. Przy dużym doświadczeniu istniała możliwość uzyskania przędzy o bardzo dobrych parametrach.

Kategorie: Rzemiosło • Historia techniki

Ten artykuł dotyczy narzędzia stosowanego w przędzalnictwie. Zobacz też: zwrot po kądzieli na drzewie genealogicznym..

przędzenie kądzieli w sztuce

Kądziel – w przemyśle włókienniczym pęk włókien (lnianych, konopnych lub wełnianych) do przędzenia, umocowany na krążku przęślicy lub kołowrotka.

Kategorie: Przemysł włókienniczy • Rzemiosło • Historia technikiUkryta kategoria: Zalążki artykułów

Jajko Kolumba

Kopuła Brunelleschiego we Florencji

Pomnik jajka Kolumba na Ibizie

Jajko Kolumba – określenie prostego rozwiązania pozornie trudnego zagadnienia, wzięło się ono z historii przypisywanej Krzysztofowi Kolumbowi, który miał rzekomo rozwiązać zagadkę, jak ustawić jajko w pionie.

Jest to przeróbka starohiszpańskiego wyrażenia ludowego, które można przetłumaczyć jako “Jaśkowe jajko”. Według starej hiszpańskiej opowiastki ludowej głupi Jasio miał postawić jajko na sztorc na jaspisowym blacie (nadtłukując wprawdzie skorupkę), czego nie umieli dokonać mędrcy. Nawiązanie do tej opowiastki ma miejsce w komedii Calderona La dama duende (Dama-chochlik) z 1629 roku.

Ludowa legenda została przerobiona w 1550 roku przez włoskiego architekta Vasariego na anegdotę o Brunelleschim i kopule katedry florenckiej. Na zaprojektowanie dachu katedry ogłoszono konkurs. Architekt postawił jajko na stole, jako model kopuły, którą zamierzał zbudować. Projekt ten jednak był tak śmiały, że początkowo wzbudził śmiech. W końcu powierzono mu budowę kopuły, która potem z racji rozmiarów (42 m rozpiętości) wzbudziła sensację.

W 1565 r. historia ta została wykorzystana przez Benzoniego w Historii Nowego Świata jako anegdota o Kolumbie. Autor przyznaje jednak, że zna ją tylko ze słyszenia. Według niej postawienie jajka na sztorc zlecił Kolumbowi żartem kardynał Mendoz na przyjęciu wydanym na cześć żeglarza.

Pomnik jajka Kolumba znajduje się w w mieście Sant Antoni de Portmany na Ibizie.

“Jajko Kolumba” Tesli

Nikola Tesla w 1893 r. na World’s Columbian Exposition zademonstrował swój przyrząd znany jako “jajko Kolumba”. Jajko zostało użyte do wyjaśnienia podstaw modelu wirującego pola magnetycznego i silnika elektrycznego.

Do wprawienia jajka w ruch obrotowy Nikola Tesla posłużył się wirującym polem magnetycznym pochodzącym od zasilanych dwufazowym prądem przemiennym czterech cewek nawiniętych na żelaznym rdzeniu toroidalnym i znajdujących się pod blatem, na którym ustawione zostało miedziane jajko. Po włączeniu zasilania, płynący przez cewki prąd spowodował, że jajko zaczęło obracać się z dużą prędkością, a następnie podniosło się obracając się wokół głównej osi.

Reprodukcja urządzenia jest wystawiana w Muzeum Nikoli Tesli w Belgradzie i w Muzeum Techniki w Zagrzebiu.

Przypisy

1. ↑ W. Kopaliński, Koty w worku, czyli z dziejów pojęć i rzeczy, Warszawa 1993, s. 407
2. ↑ Anegdota o Brunelleschim (en), według Kopalińskiego Brunelleschi nie pokazał swojego projektu innym architektom, porównanie do jajka miało się zatem pojawić już po zakończeniu budowy kopuły.
3. ↑ W. Kopaliński, op. cit.
4. ↑ Jamaes Baldwin Columbus and the egg, 1903 (en)

Zobacz też

• Jajko w kulturze

Linki zewnętrzne

• Jajko Kolumba Tesli (en)

Kategorie: Frazeologia • Elektromagnetyzm • Historia techniki

Przednia ścianka z pokrętłem strojenia

Sylwia w skórzanym futerale

Wnętrze - płytka drukowana

Sylwia - miniaturowy odbiornik radiowy produkcji polskiej z 1966r. Zbudowany został jako następca radioodbiornika Koliber. W stosunku do poprzednika w Sylwii zmniejszono liczbę tranzystorów do 6. Zastosowano natomiast identyczną płytkę drukowaną jak w ostatniej serii odbiornika Koliber.

Podstawowe parametry i właściwości:

tranzystory:
TG 3A, TG 37, TG 39, TG 40, TG 50 x 2

diody germanowe:
2 x DOG 56

zakresy fal:
Długie 1050-1820 m (285-165 kHz)
Średnie 187-560 m (1605-535 kHz)

zasilanie:
4×1,5V (4 paluszki R6)

elementy regulacyjne:
pokrętło wyłącznika oraz regulacji siły głosu, przełącznik zakresów fal, pokrętło strojenia

Zobacz też inne odbiorniki radiowe produkcji polskiej.

Kategorie: Radioodbiorniki • Historia techniki

Sepia - barwnik otrzymywany z gruczołu czernidłowego mątwy; rodzaj atramentu, wytwarzany z głowonogów, stosowany od końca XVIII w.

Zobacz też

Bistr

Kategorie: Barwniki • Historia technikiUkryta kategoria: Zalążki artykułów

Radio ZRK “Czar” - ścianka czołowa

Radio ZRK “Czar” - futerał

Radio ZRK “Czar” - wnętrze

Czar - przenośny odbiornik radiowy produkcji polskiej z 1960 r.

Pierwszy polski odbiornik przenośny, “Szarotka” oprócz swoich licznych zalet miał podstawową wadę: ciężkie, drogie i szybko zużywające się baterie (2×1,5 V do żarzenia i 67,5 V anodowa). W roku 1958 pokazano na Międzynarodowych Targach Poznańskich nowy model “Szarotki”, w której część odbiorcza pozostała lampowa a wzmacniacz małej częstotliwości zbudowano na tranzystorach. Dodatkową modyfikacja było wyeliminowanie baterii anodowej. Całość zasilana była czterema ogniwami 1,5 V a napięcie anodowe dla lamp uzyskano przy pomocy przetwornicy. Informację o takim modelu znaleźć można było o prasie fachowej z tego okresu. Samego modelu nikt - ze znanych autorowi osób - nie spotkał.

Dwa lata później ZRK uruchomiły natomiast produkcję innego odbiornika przenośnego. Był to właśnie “Czar”. Obudowa wykonana została z tworzywa o wyglądzie i kolorze przypominającym “Szarotkę”. Można było do niego dokupić skórzany pokrowiec, również podobny do pokrowców “Szarotki”.

Podstawowe parametry i właściwości:

tranzystory:
OC44, 2xOC45, 2xOC71, 2xOC72

diody germanowe:
DOG56, DOG58

zakresy fal:
Długie 1050-1820 m (285-165 kHz)
Średnie 187-560 m (1605-535 kHz)

zasilanie:
7,5V - specjalna bateria 5R10

elementy regulacyjne:
potencjometr siły głosu z wyłącznikiem oraz przełącznik zakresów na górnej płaszczyźnie; pokrętło strojenia na płycie czołowej

gniazda:
uziemienie

wymiary:
200×140x60 mm, masa z bateriami ok. 1,2 kg

Jest to odbiornik superheterodynowy o pięciu obwodach strojonych z układem ARW. Moc wyjściowa odbiornika wynosiła 0,22 W, a baterie wystarczały na ok. 60 godzin pracy. Zastosowany w stopniu końcowym mocy układ przeciwsobny w klasie B sprawiał, że przy cichym odbiorze żywotność baterii wzrastała do 120 godzin.

W początkowej fazie produkcji stosowane były wymienione wyżej tranzystory importowane, z biegiem czasu zastępowane pojawiającymi się odpowiednikami krajowymi (TG20, 2xTG10, 2xTG5, 2xTG50). Na załączonej fotografii z krajowej produkcji pochodzą 2xTG5 i 2xTG50 (obudowy pomalowane na kolor seledynowy).

Zobacz też inne odbiorniki radiowe produkcji polskiej.

Kategorie: Radioodbiorniki • Historia techniki

Szlak Zabytków Techniki

Dane szlaku

Państwo
Polska

Województwo
śląskie

Początek
Częstochowa

Przez
Katowice

Koniec
Żywiec

Kod
SL

Typ
Szlak Samochodowy

Katowice, Nikiszowiec - zabytkowe familoki

Fragment starej zabudowy Giszowca

Muzeum Ustrońskie

Bielsko-Biała - dworzec

Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronośnych w Tarnowskich Górach

Szlak Zabytków Techniki - samochodowy znakowany szlak turystyczny w województwie śląskim, pierwszy szlak tematyczny w Polsce.

Spis treści

• 1 Informacje ogólne
• 2 Przebieg szlaku
• 3 Ciekawostki
• 4 Linki zewnętrzne
• 5 Adnotacje

//

Informacje ogólne

Szlak prowadzi przez 31 miejsc związanych z historią przemysłu województwa śląskiego, o unikalnej wartości architektonicznej i historycznej.

Przebieg szlaku

1. Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie
2. Muzeum Historii Kolei w Częstochowie
3. Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach
4. Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronośnych w Tarnowskich Górach
5. Zabytkowa Stacja Wodociągowa Zawada w Karchowicach
6. Muzeum Chleba w Radzionkowie
7. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe w Bytomiu i Miasteczku Śląskim
8. Dworzec PKP w Sosnowcu
9. Centralne Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach
10. Galeria Szyb Wilson w Katowicach
11. Osiedle Nikiszowiec w Katowicach
12. Osiedle Giszowiec w Katowicach
13. Dworzec PKP w Rudzie Śląskiej
14. Kolonia robotnicza Ficinus w Rudzie Śląskiej
15. Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu
16. Skansen górniczy “Królowa Luiza” w Zabrzu
17. Szyb “Maciej” w Zabrzu
18. Radiostacja gliwicka w Gliwicach
19. Muzeum Techniki Sanitarnej w Gliwicach
20. Muzeum Odlewnictwa Artystycznego w Gliwicach
21. Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej w Rudach
22. Zabytkowa kopalnia “Ignacy” w Rybniku
23. Muzeum Energetyki w Łaziskach Górnych
24. Tyskie Muzeum Piwowarstwa w Tychach
25. Muzeum Prasy Śląskiej w Pszczynie
26. Muzeum Techniki i Włókiennictwa w Bielsku-Białej
27. Dworzec PKP w Bielsku-Białej
28. Muzeum Ustrońskie im. Jana Jarockiego w Ustroniu
29. Browar Żywiec i Muzeum Browaru w Żywcu
30. Porcelana Śląska
31. Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego Guido

Ciekawostki

Organizacja ERIH (European Route of Industrial Heritage) skupiająca szlaki z Niemiec, krajów Beneluxu i Wielkiej Brytanii zwróciła uwagę na Szlak Zabytków Techniki, dzięki czemu śląski szlak może być jedynym szlakiem z Europy Środkowo-Wschodniej, który będzie włączony do Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego.

Linki zewnętrzne

• Szlak Zabytków Techniki

Adnotacje

1. ↑

Kategorie: Szlaki turystyczne województwa śląskiego • Historia techniki